ZDROWIE. Astma nie musi odbierać radości życia. Pod warunkiem, że jest dobrze leczona. Gdzie pacjenci popełniają błędy? Kiedy leczenie zawodzi? I co dziś naprawdę zmienia jakość życia chorych? Wyjaśnia dr n. med. Magdalena Zakrzewska, koordynator Oddziału Alergologiczno-Pulmonologicznego w Warmińsko-Mazurskim Centrum Chorób Płuc w Olsztynie.
Skala problemu
– Czy na Warmii i Mazurach rzeczywiście rośnie liczba pacjentów z astmą, czy raczej jesteśmy dziś po prostu lepsi w jej wykrywaniu?
– To, że na całym świecie, w tym również w Polsce, rośnie liczba chorych na astmę, jest potwierdzone statystycznie. Z jednej strony rośnie świadomość społeczna dotycząca wczesnych objawów choroby, a w związku z tym pacjenci są wcześniej kierowani do diagnostyki, co pozwala postawić rozpoznanie. Z drugiej strony dysponujemy szerokim spektrum diagnostyki – zarówno badań czynnościowych, jak i laboratoryjnych – co przekłada się na większą liczbę potwierdzonych rozpoznań.
Najczęstsze błędy pacjentów
– Z perspektywy lekarza, gdzie pacjenci najczęściej „gubią” leczenie? Czy wciąż największym problemem jest nieregularność i nieprawidłowa technika stosowania inhalatorów?
– W leczeniu każdej choroby, w tym astmy, bardzo ważne jest zrozumienie przez pacjenta jej istoty oraz pełna współpraca w całym procesie leczenia. Astma oskrzelowa wymaga systematycznego stosowania leków, przede wszystkim leków wziewnych. Jest to terapia uciążliwa, a w momencie, kiedy choroba wchodzi w okres kontroli i nie ma nasilonych objawów, naturalne jest, że pacjent zaprzestaje leczenia, bo nie odczuwa dolegliwości.
Dlatego zrozumienie konieczności leczenia przewlekłego, mimo braku objawów, jest jednym z kluczowych elementów sukcesu terapii. Z drugiej strony niezwykle istotne jest dobranie odpowiedniego typu inhalatora oraz edukacja w zakresie techniki inhalacji, z jej okresowym sprawdzaniem.
Dlaczego leczenie nie działa
– Wielu pacjentów mówi: „biorę leki, a nadal mam objawy”. Z czego to najczęściej wynika?
– Sytuacja, w której pacjent przyjmuje leki, a nadal ma objawy, najczęściej jest przejawem nieskuteczności leczenia. Może to wynikać ze złego doboru leków, dawki, formy podania, braku systematyczności lub błędów w technice inhalacji. Możemy mieć również do czynienia z astmą ciężką niekontrolowaną. I to może być sygnał, że należy rozważyć leczenie biologiczne i zakwalifikować pacjenta do programu lekowego.
Nowoczesne leczenie w WMCCP
– Jako ośrodek wysokospecjalistyczny, co możemy zaoferować pacjentom dziś i w przyszłości?
– W chwili obecnej w naszym ośrodku, dzięki połączeniu alergologii i pulmonologii, oferujemy pacjentom nowoczesne i kompleksowe metody diagnostyczne – badania czynnościowe, obrazowe i laboratoryjne. W sytuacjach wątpliwych wykorzystujemy także badania inwazyjne, takie jak bronchofiberoskopia, celem pobrania materiału z oskrzeli. Obecna diagnostyka astmy to nie tylko odpowiedź na pytanie: „czy to astma?” lub „czy to astma alergiczna?”. Dziś definiujemy także cechy szczególne choroby, określamy fenotyp i endotyp, co pozwala precyzyjnie dobrać leczenie.Jest to szczególnie istotne przy kwalifikacji pacjentów z astmą ciężką do leczenia biologicznego w programie lekowym. Obecnie dysponujemy pięcioma lekami, a ich dobór zależy od fenotypu i endotypu choroby.
Co w przyszłości? Czekają na rejestrację kolejne leki – być może jeszcze skuteczniejsze. Z pewnością będą mogły być podawane rzadziej, co przełoży się na komfort pacjentów.Liczymy również na rozszerzenie wskazań, tak aby leczenie biologiczne było dostępne na wcześniejszych etapach choroby.
Astma a aktywne życie
– Czy pacjent z dobrze kontrolowaną astmą może żyć bez ograniczeń?
– Samo pojęcie „astma kontrolowana” oznacza, że pacjent nie ma żadnych objawów choroby. W takiej sytuacji powinien móc uprawiać sport – nawet wyczynowy – śpiewać, tańczyć, podróżować i żyć w pełni aktywnie. Warunkiem jest systematyczne stosowanie leków.
Czerwone flagi
– Jakich objawów absolutnie nie wolno ignorować?
– Sygnałem alarmowym są przede wszystkim napady kaszlu i duszności ze świstami, zwłaszcza jeśli występują kilka razy dziennie i ustępują dopiero po podaniu leku rozszerzającego oskrzela. Niepokojąca jest również duszność i kaszel po niewielkim wysiłku fizycznym, szczególnie jeśli się powtarzają. Dodatkowo nocne napady kaszlu ze świstami, wybudzające ze snu, wskazują, że choroba wchodzi w bardziej aktywną fazę i wymaga modyfikacji leczenia.
Jedna najważniejsza rada
– Co jest kluczowe, żeby astma była pod kontrolą?
– W postępowaniu z astmą oskrzelową kluczowe jest, aby pacjent znał swoją chorobę i systematycznie przyjmował leki.
Mity, które szkodzą
Jakie przekonania pacjentów są najbardziej niebezpieczne?
Mit 1: Z astmy można się wyleczyć, z czasem sama przejdzie.
Fakt: Astma jest chorobą przewlekłą i wymaga stałego leczenia przeciwzapalnego.
Mit 2: Sterydy, w tym wziewne, są niebezpieczne i powodują liczne powikłania.
Fakt: Sterydy wziewne są podstawą leczenia astmy. Ich rolą jest wygaszanie zapalenia wywołującego objawy. Stosowane pod kontrolą lekarza są bezpieczne.
Mit 3: Gdy objawy ustąpią, można odstawić leki.
Fakt: Astma jest chorobą przewlekłą, a leczenie również ma charakter przewlekły. W okresach poprawy redukujemy dawki, ale nie odstawiamy terapii.
Dziękuję za rozmowę.
